NOG MEER DEINING!
Door K.A.H.W. Leenders
Engelbrecht van Nassau 19 (2000) 92
Het is goed als terloopse opmerkingen die op onverwachte plaatsen in archiefbronnen opduiken ook eens voor het voetlicht gebracht worden. Je kunt er immers niet gericht naar zoeken en alleen zo'n signalering kan een spoor opleveren. Nog aardiger is het indien ze een beetje in hun context geplaatst kunnen worden. De bijdrage van Frans Roelvink over "Een ongewone waterbeweging" in Engelbrecht van Nassau 19 (2000) 22 - 23 is een goed voorbeeld van zo'n nader geduide toevallige archiefvondst.
Graag wil ik nog wat aan de deining van 1755 toevoegen. In Hage nrs 43 t/m 48, december 1985/86, is het "Dagboek van enkele Bekenaren" gepubliceerd. Dit aantekeningenboekje beslaat de periode 1690 - 1825. Het is een heel bijzonder document over het boerenleven van die dagen in Prinsenbeek. Tussen al die aantekeningen vinden we op blz. 63v ook de aardbeving van 1755 vermeld.
int iaer 1755
isser een swaer aertbeving gewe(st)
gewist in de stat van Lissebon
huijsen en kercken ingestort en
me(e)st de(e)l van de stat vergaen
de aertbeevingh hebbe wij hier
ock gevoelt me(e)st aen de water-
stroomen maer Godt lof, niet veel
beschadight
Toen dit dagboekje uitgegeven werd, wisten we niet hoe deze tekst begrepen
moest worden. Blijkbaar was de schrijver, een Beekse boer, goed geïnformeerd
over de ramp in Lissabon. Maar was "hebbe wij hier ock gevoelt
me(e)st aen de waterstroomen" echt waar, of had hij dat ook overgenomen
uit een andere bron? Met de door Roelvink gepubliceerde waterbeweging van
enkele voeten en de daardoor vernielde scheepstrossen hebben we nu een
aanwijzing dat die opmerking tot op zekere hoogte echt waar kan zijn. Op
de Beek is er echter niet veel water. De beek van De Beek zal heus niet
hevig geklotst hebben. We moeten daarom aannemen dat de opmerking slaat
op waterbeweging in de Mark, bijvoorbeeld bij het Nieuw Veer of in de haven
van Breda. Onze Beekse boer of zijn boerin kunnen het verhaal van de waterbeweging
dan van de veerman van het Nieuw Veer vernomen hebben, of bij de gang naar
de markt in Breda. Die markt zal ook wel de bron zijn voor de verklaring
die aan de waterbeweging gegeven werd: de aardbeving in Lissabon.