Hoe bouw je met goed fatsoen op gevoelige plekken zoals in het open landschap? Architect Bauke Tuinstra (GDA) laat drie voorbeelden uit eigen huis zien.

Woningbouwverenigingen spelen een belangrijke rol in de strijd tegen verrommeling, constateert Bauke Tuinstra. In Sint Annaparochie wil corporatie Wonen Noordwest Friesland een steentje bijdragen aan een passende dorpsentree, met een nieuw eigen kantoor aan de zuidkant van het dorp. "Een stoer gebouw in het landschap", prijst Tuinstra het pas gerealiseerde ontwerp aan van hemzelf en compagnon Doeke van Wieren.

"Het gebouw presenteert zich als een boerderij, met achter elkaar het kantoor, een publieksdeel en een werkplaats. Een heldere opbouw in de overgang van land naar dorp."

GDA bouwt vaker voor deze corporatie, maar ook voor soortgelijke organisaties buiten Friesland. "Corporaties hebben een langdurig belang en staan middenin de maatschappij. Staan huizen er eenmaal, dan moet een corporatie de boel goed beheren. Die maatschappelijke taak is belangrijk, ze houden bedrijven zoals schilders in dorpen voortdurend aan het werk."

Een grote opgave was het Vijverparkcomplex in Leeuwarden met 34 appartementen voor Corporatieholding Friesland. De kloeke pakhuistoren was vorig jaar de publieksfavoriet bij de tweejaarlijkse Vredeman de Vriesprijs voor architectuur.

Door zijn verschijningsvorm aan de Oostersingel lag de bouw van een zeer groot woongebouw binnen de mogelijkheden. "De historie is hier gebruikt om te aarden in de stad. Het is wel een vrije vertaling van het aloude pakhuis geworden."

Aan de voorkant zijn boogjes te zien, sluitstenen en dieper liggende kozijnen. De achterzijde is moderner en eenvoudiger vormgegeven. De kleurige balkons verspringen, zodat ze nooit precies onder elkaar hangen. "Zo kun je contact met onder- en bovenburen maken."

Tuinstra wilde een gebouw maken dat het gevoel geeft er altijd te hebben gestaan. "Maar je ziet dat het van deze tijd is." De namen Laaksum en Wierum zijn verwijzingen naar de havennamen die van oudsher op pakhuizen staan. "De grootste pakhuizen van Leeuwarden zijn vernoemd naar de kleinste havens. Als je op de kaart een lineaal legt tussen die twee dorpen, gaat het dwars door het gebouw heen."

Voor een nieuw buurtje aan de rand van Wirdum ontwierp Tuinstra een paar jaar geleden twee vrijstaande huizen. Het wijkje is een voorbeeld van hoe het moet, vindt de architect. "Een pluim voor de gemeente Leeuwarden. Een plan hoeft niet hemelbestormend te zijn."

Hier zijn vooraf een stel simpele bouwregels voor bouwplannen neergelegd. De gemeente gaf twee uitersten waartussen de kleur van de baksteen moest zitten. Dakpannen donkergrijs, de gevel tot in de top gemetseld, de goot twee bouwlagen hoog. Daarnaast is de oever van de naastgelegen vaart vrij toegankelijk gebleven, dus niet bij de achtertuinen getrokken. Cataloguswoningen en speciaal ontworpen huizen staan bij elkaar, maar vormen door alle verwantschap een eenheid.

"Met heel eenvoudige middelen, zonder al te veel vrijheidsbeperkingen, is een mooie straat ontstaan", stelt Tuinstra. Voor Wirdum heeft de buurt contact met het open land en het water, en zo meteen betekenis gekregen: je kunt er een ommetje maken. "In veel nieuwbouwwijken doe je dat juist niet. Qua stedenbouw en architectuur hoort het buurtje bij het dorp, maar ook in sociale zin."