Nog altijd ziet Timon Dijkstra (76) het tafereel zo voor zich. Als schooljongens in de jaren dertig hadden ze een spannend spel bedacht: knallen met een groentebusje en carbid, dat ze - in kleine beetjes - stalen bij Piet 'Smid'. Maar hun meester aan De Westhoek had er lucht van gekregen en liet de daders in de klas hun zakken leeghalen. Jan 'Jops', zijn vader heette Jop, dacht slim te zijn en smokkelde zijn carbid gauw in zijn 'vak'. Dat ging mis. Het blokje landde in de inktpot en die vloeistof reageerde meteen, "'t Blaue skúm en broes kwam fan alle eanden ut 't fak setten", grinnikt Dijkstra. En Jan eindigde voor straf in het turfhok.

Zaterdag stond op het plein voor De Westhoek een grote witte tent. Pakweg honderd 'Bilkerts' en oud-Bilkerts, in leeftijd variërend van 92 tot pakweg 30, waren er tijdens een reünie op zoek naar oude klasgenoten. Zoals altijd kwamen de naambordjes goed van pas: "Gut, ik sâg 't eerst niet", gevolgd door een enthousiast handen schudden. De vorige reünie was immers ook alweer zeven jaar geleden.

Timon Dijkstra, spreekstalmeester bij eerdere reünies, haalde voor de microfoon wat sterke verhalen uit de oude doos. Over Hidde bijvoorbeeld, die na een bezoek van boeienkoning Slappe Douwe in de klas liet zien hoe lenig hij was en zijn been in z'n nek legde. Ook hij eindigde in het turfhok. Toen de meester omkeek van het bord, kon Hidde "die poat niet soa snel ut 'e nek krije". En over Klaas, die slap was van de lach, met als verklaring: "Meester, Jaap scheet af." Geregeld klonk in de tent een gniffel en een gefluisterd 'ja', want in zo'n reünie komen weer allerlei beelden boven.

Terugkijken is wat wrang, als je niet meer naar de toekomst kunt kijken. Maar de organisatoren wilden veel drukte op het schoolplein, in de hoop dat iedereen in De Westhoek inziet hoe belangrijk zo'n school voor de streek is.

Voor de microfoon schetste Sytze Buwalda kort de historie van de school. Rond 1900 waren er nog "'n prot kynders" van landarbeiders, maar dit aantal slonk in de loop van de eeuw sterk door de mechanisatie van de landbouw. Toch had de school nog steeds meer dan genoeg leerlingen, toen het bestuur in de jaren zeventig koos voor het Jenaplan-onderwijs. Nu is dat heel gewoon. "Maar foor de konservative Westhoek waar 't te froeg", aldus Buwalda. Diverse ouders stuurden hun kinderen toen naar Sint Jacobiparochie.

Nu nog gaan pakweg vijftien kinderen uit de streek naar de school 'in 't dorp'. Als zij nou allemaal naar De Westhoek zouden gaan, zou de school ruim boven de limiet van 23 leerlingen blijven. Hoe goed de school ook in allerlei onderzoeken naar voren komt, het beeld is nog steeds dat het er allemaal wel wat minder zal zijn.

De streek is ook veranderd, merkt oudleerling Hielkje van Loon (88). "Froeger waren mînsen hier op nander insteld", met de school als levendig "middelpunt van het einde van de wereld". Nu is dat heel anders, door alle 'import'. Timon Dijkstra reageert fel, als hij weer op zijn kunststoffen stoeltje aan de tafel met andere 'oudjes' is neergestreken en een verse sigaret heeft opgestoken. "Ik nim 't ouweloi fan hier kwalik, dat se sels met plezier op dusse skoal sitten hewwe maar de kinders nou naar 't dorp bringe."

Maar ook op de school gaat het anders toe dan vroeger. Vroeger bleven de meesters en juffen zo ongeveer tot hun pensioen aan de school. Ze kenden de streek door en door. Ze zaten in allerlei organisaties, van de toneelploeg tot de optocht. Toen Dijkstra ging studeren, kon hij met lastige vragen nog altijd bij 'meester' terecht. Nu, sinds de school is opgegaan in een breder verband, is die betrokkenheid een stuk minder, constateerde Sytze Buwalda voor de microfoon. Hoe goed ze ook zijn, de meesters en juffen van nu spelen niet meer een rol in het dorpsleven.

Eigenlijk was Rinze Kooistra de laatste 'dorpsonderwijzer', aldus Buwalda. Kooistra nam in 2002 afscheid, na 25 jaren aan De Westhoek. Kooistra haalde nog zelf leerlingen op met een busje, zette het plein onder water om er een schaatsbaan van te maken en ging op kraambezoek om meteen te regelen dat de kersverse Bilkert later naar De Westhoek zou gaan... Kooistra vertrok omdat hij als directeur het vergaderen beu was, maar woont nog steeds tegenover de school en was een van de initiatiefnemers voor deze reünie. Hij was nu ook niet te beroerd om het 'draaiend rad' een slinger te geven, met als prijs onder meer een zak aardappels. "Goeie irpels, fan Hotze en Sytse."

Maar in zo'n reünie gaat het vooral om de oude verhalen. En om het weerzien, natuurlijk. Timon Dijkstra miste één klasgenote, die hij graag nog eens terug had gezien: zijn eerste 'zoenvriendin', toen hij net elf jaar oud was. De verkering liep mis, en dat zit hem nog altijd een beetje dwars. Hij maakte voor haar een gedicht, dat hij voordroeg voor de microfoon:
        Suurtsjeferkering
        't Waar dik an met dij en mij
        Doe 't myn súkkerslakken op waren
        Hest 't útmaak
        'n Rotstreek
En wie dat nou was? Alleen zijn klasgenoten van toen weten het nog, misschien, na 65 jaar...

JAN DIJKSMA