Eigenlijk is 'Het geluid van vallende sneeuw' helemaal geen reisboek. Ook al won het vorige week de naar reisboekenschrijver Bob den Uyl genoemde prijs voor reisliteratuur, schrijfster Jannie Regnerus noemt het liever 'verblijfboek'. Het gaat immers over het jaar (2000/2001) dat ze als beeldend kunstenaar in Japan woonde, uitgezonden door het Nederlands Fonds voor de Beeldende Kunsten.

"Als ik aan reisboeken denk, dan denk ik aan Dolf de Vries, met de rugzak door India, met de rugzak door Indonesië. Als je ergens verblijft loop je niet van de ene bezienswaardigheid naar de andere. Ik zat een jaar in een heel saaie industriestad in het zuiden van Japan. 1200 kilometer zuidelijk van Tokio. Dan zoek je verschillen, je merkt details op, je maakt vrienden... Daar heb je tijdens het reizen helemaal geen tijd voor, dan maak je alleen wat oppervlakkige contacten."

De jury van de VPRO Bob den Uylprijs maakte het niet uit. Die was het er na een minuut over eens dat Regnerus van de vier genomineerden de reisliteratuurprijs verdiende. Vanwege haar "onbevangen verslag" van "individuele belevenissen en meer algemene observaties", in een stijl die de jury aan Murakami doet denken.

Regnerus laat haar boek min of meer in het Bildt beginnen, want daar komt ze vandaan. Ze speelde er bugel in de fanfare. "Als kind verveelde het polderland me nooit", schrijft ze. Haar ouders ("ik ben een van Kees en Ineke) wonen nog in het huis in Oudebildtzijl waar ze in 1971 geboren is, als derde van vier kinderen.

"Voor een puber viel er niet veel te beleven", vertelt ze in haar boek. "Meisjes reden pony en jongens hielden zich bezig met het opvoeren van brommers, waarmee ze om het hardst om de kerk joegen. (...) Wilde ik iets van de wereld zien, dan was het zaak niet aan een boerenzoon te blijven plakken."

"Eerst zat ze in Sint Annaparochie op school, later in Leeuwarden op de mode- en kledingschool. waarvoor ze stage liep bij Tryater, eind jaren tachtig. Decorontwerper Gertjan van Kamp gaf haar het laatste zetje om naar de kunstacademie in Maastricht te gaan. ,.Hij zag mijn vastberadenheid". denkt ze. "En mijn ambitie."

Na Maastricht kwam de Rijksakademie in Amsterdam. Het reizen begon, en daarmee het schrijven. Een verblijf van twee jaar in Mongolië leverde een eerder boek op. 'De volle maan als beste vriend'. 'Het geluid van vallende sneeuw' is haar tweede.

Japan was haar bestemming, omdat mensen haar werk zo Japans vinden. Het is teer werk - ze fotografeerde zichzelf tussen een rij bemoste bomen, haar kuiten in dezelfde kleur groen, ze filmde zichzelf terwijl ze op een warme dag vluchtige bekentenissen op het asfalt schrijft, met een kwast en water. In het boek vergelijkt iemand het met haiku's, fijnzinnige Japanse natuurgedichten van zeventien lettergrepen.

Japans gevonden worden, dat is nog lang niet Japans zijn. Als we Regnerus om tips vragen voor lezers die ook in Japan willen gaan wonen, is dat haar eerste: Japan is anders dan we denken.

Tip 1 "Je moet al te traditionele verwachtingen updaten, dat beeld van haiku's en het theater is folklore. Daarnaast is er een heel erg actueel Japan met digitale huisdieren en verpleegrobots, en metershoge tv-billboards en duizend-en- een Starbuck's. Als je dat echte traditionele Japan wilt, dan moet je tijd nemen om goed te zoeken. Ik ben niet voor niks op een vuurvliegjes-feest geweest en op een berg waar maanwater werd gedronken waarin de volle maan zich weerspiegelde."

Tip 2 Wees volgzaam. In haar boek beschrijft ze een potsierlijke aanvaring met haar galeriehouder in Tokio, die een verblijf in een wintersportoord voor haar heeft geregeld waar ze eigenlijk niet heen wil. "Ik had lijdzaam die twee weken moeten afwachten, in plaats van een eigen plan te trekken. Voor een Japanner ben je dan al gauw eigengereid. Terwijl ik toch een jaar met fluwelen handschoenen heb rondgelopen."

Tip 3 In het verlengde daarvan: je hoeft ook niet alles te nemen. De galeriehouder had zelf, zonder overleg, haar foto's anders laten afwerken dan was afgesproken. Hij had zo zijn eigen agenda. "Daar kan ik slecht tegen, ik weet graag waar ik aan toe ben en ik hou niet van dat glimlachende gekonkel. Maar als je daar wat van zegt trap je wel heel erg op iemands tenen. Dat is een heel groot cultureel verschil: je moet je klein houden, afwachtend zijn, het initiatief overlaten aan een meerdere. Al zit ik zo niet in elkaar, in de meeste gevallen lukte het me."

Tip 4 "Vooral het Japanse theater bezoeken. Omdat de muziek er prachtig is, omdat de stukken heel traditioneel zijn en heel beladen, ze gaan allemaal over erecodes, het conflict dat ik had met mijn galeriehouder, maar dan aangekleed en met schmink. En je moet de stad uit, de dorpjes bezoeken, dat is een wereld van verschil, daar staan de schaaltjes zout nog naast de deur om de kwade geesten te weren."

Tip 5 Neem boeken mee die je kent. Regnerus had Nabokov bij zich, Virginia Woolf, Thomas Mann en fleurde er haar kille appartementje mee op. "De klassiekers hè, boeken die je goed kent, die moet je meenemen. Geen koffer vol nieuw uitgekomen boeken, maar de boeken waar je iets aan had toen je ze voor het eerst las, en die je graag nog een keer, en nog een keer leest."

Tip 6 "En vriendschappen proberen te sluiten, zodat je de eenzaamheid beter aankunt."

"Dit zijn geen reistips", bedenkt ze dan. "Nee - het zijn verblijftips. Ze wapenen je tegen de enorme eenzaamheid in Japan."

Zijn Japanners eenzaam?

"Nou! Doodongelukkig!", zegt ze meteen. Later nuanceert ze dat ("ik kan natuurlijk niet voor iedereen spreken") en verwijst naar de Japanse vriendin die een rol speelt in haar boek. Sinds ze een kunstopleiding in Europa ging volgen, hebben haar ouders haar verstoten. "Zij wordt met de nek aangekeken. Als onafhankelijke vrouw is het haast onmogelijk om in Japan een partner te vinden, ze past niet in het plaatje van de ideale, ondergeschikte echtgenote. Daarom heeft ze ook geen kinderen, terwijl ze dat wel zou willen. Ze moet een heel eenzame strijd vechten, ze betaalt er een hoge prijs voor om ambitieus te zijn. Want wat doet een Japanner om minder eenzaam te zijn? Zich conformeren."

ASING WALTHAUS