Het is pompen of verzuipen in Noord-Friesland, stellen Rein Hagenaars en Lieuwe Miedema. Verpaupering, armoede, drugs- en alcoholpro-blemen onder jongeren en een hoge werkloos-heid zijn er aan de orde van de dag. Is het echt zo slecht gesteld met Noord-Friesland?

Door Marscha van der Vlies

"Ze slaan de spijker op zijn kop, al zetten ze het wel zwaar aan", reageert Willem Spoelhof. Hij is bestuurslid van de federatie van dorpsbelangen in Franekeradeel. Ook Spoelhof onstateert in zijn woonplaats Tzummarum de problemen die Hagenaars van Wonen Noordwest Friesland en wethouder Miedema van Franekeradeel analyseren.

"Er zijn panden die sterk verpauperen. Ondanks aandringen kan de gemeente niets beginnen tegen particuliere eigenaren die niet meer willen of kunnen investeren. Verder is er een groep jongeren die te veel alcohol en drugs gebruikt en vernielingen aanricht. Echt lang niet alle hangjongeren, maar een deel wel en die moet je hoognodig aanpakken."

Spoelhof vindt dat de gemeente de dorpsvisies die door de bewoners en dorps-belangen zijn gemaakt, kan aangrijpen een aantal zaken aan te pakken. "Geld voor de uitvoering is er niet. Het geld blijft in Franeker hangen. Die klacht hoor ik in alle dorpen"

De bestuurder vreest dat het weer bij woorden zal blijven. "Men streelt zich met een artikel in de krant. Het moet niet een situatie zijn van we dronken een glas, we deden een plas en alles blijft zoals het was. Daden dus."

Het is Hagenaars en Miedema vooral te doen anderen te prikkelen na te denken over de toekomst van het noorden van Friesland. Uit verschillende data blijkt dat hun zorg niet onterecht is. Zo krimpt de bevolking in Menaldumadeel, Franekeradeel, Het Bildt en Ferwerderadiel. Alleen al tussen begin 2006 en augustus van dit jaar woonden er 538 mensen minder in het gebied, spiegelt Hagenaars voor. Deze cijfers zijn gekleurd door het verdwijnen van het asielzoekerscentrum in Franeker in 2005. Veel bewoners van het centrum schreven zich pas vorig jaar uit.

Een sterker punt maakt Hagenaars als het gaat om de afname van de belangstelling voor aangeboden huurwoningen. Op een vrijkomend huis kreeg Wonen Noordwest Friesland in 2004 nog acht reacties. Dit aantal ligt nu op drie. "Er is niet veel voor nodig of de woning staat een hele tijd leeg en dat is natuurlijk slecht voor een buurt."

De beroepsbevolking in de acht gemeenten die zijn aangesloten bij de Dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid Noordwest Fryslân is 3 procent lager dan het landelijk gemiddelde. Dit betekent dat een kleiner aantal mensen het geld moet verdienen dan elders. "Dat maakt zo'n hele bevolking hier alleen al armer", zegt Herman Jillings van de dienst.

Die armoede wordt versterkt doordat er veel minder werk is dat goed betaalt dan elders. Het percentage werklozen dat alleen een lagere beroepsopleiding heeft genoten, ligt in Franekerdeel op 58,3 procent. In de provincie is dat 50 procent.

Conclusies voor het noorden van de provincie durft Jillings niet te trekken op basis van zijn cijfers. "Zelfs op wijkniveau kunnen werkloosheidscijfers en inkomens enorm verschillen. Maar ik signaleer wel zorgwekkende zaken.

Hier komen soms jongereren voor een uitkering die amper hun dorp uit zijn geweest. Nooit hebben ze de geborgen heid van hun eigen omgeving durven verlaten om elders een hogere opleiding of een betere baan te krijgen.

Die houding lijkt een beetje in de volksaard te zitten, al kan ik dat niet met gegevens onderbouwen. Het ambitieniveau zou wel eens laag kunnen zijn hier, omdat er een sterke structuur heerst dat je maar gewoon moet doen en dat het leven ook zo wel goed is.

Mensen durven minder snel af te wijken van wat er om hun heen gebeurt. Daar krijgen ze de ruimte ook niet voor. Men kiest eerder voor school die dichtbij is, dan voor een niveau hoger in Leeuwarden."

Kiezen voor een vertrouwde school in een bekende plaats werd in 2003 ook in Dantumadeel onderkend. Hier bleek 27 procent van de leerlingen naar het hoger voortgezet onderwijs te gaan.

Friesland zelf ligt met 36 procent onder het landelijk gemiddelde van 41 procent, bleek uit cijfers van de Fryske Akademy.

De GGD concludeerde in 2004, dat hoe lager het onderwijs, hoe groter het aandeel jongeren dat zwaar drinkt. Ook Verslavingszorg Noord-Nederland constateerde in 2006 een alcoholprobleem onder jongeren in Franekeradeel.

Uit dit onderzoek bleek verder dat juist ouders het drankgebruik van hun kinderen bagatelliseren, omdat drinken er al generaties lang bij hoort.

De GGD stelde in 2004 (een nieuw onderzoek over jeugdgezondheid verschijnt in 2009) dat vooral jongeren in het noordoosten van de provincie te veel drinken.

De zorg van Hagenaars en Miedema lijkt al met al niet onterecht. Maar het zou zich volgens burgemeester Roel Cazemier van Dongeradeel beperken tot de eigen gemeentegrenzen. Hij kan zich niet vinden in de analyse.

"Fiersten te somber. Sy moatte harren wenningoanbod dan mar ris oantrekliker makke. Dat dogge wy hjir al en dy herstrukturering docht fertúten. En de problemen mei de jongerein, der wurdt op it stuit hurd oan wurke. Fansels, sy wolle it probleem op 'e kaart sette. Dat is slagge. En no lykas by ús de mouwen opstrûpe."