Mijn hobby is trams. Ik wil er alles over weten en over
schrijven.
Het Haags Openbaar Vervoer Museum is gevestigd in de voormalige HTM
remise Frans
Halsstraat en wordt door de Stichting Haags Tram Museum
in samenwerking met de Stichting Haags Bus Museum geëxploiteerd. In
het Haags Openbaar Vervoer Museum wordt de ontwikkeling van het openbaar
vervoer in Den Haag en omgeving getoond. Hoewel de nadruk op het verleden
ligt, worden ook het heden en de toekomst niet vergeten. Wat is er allemaal
te zien? In de eerste plaats zijn dit de historische
trams en bussen die in de remisehal staan opgesteld. In
de expositieruimten worden foto's, attributen en schaalmodellen (al dan
niet rijdend) tentoongesteld. Ook is er gelegenheid foto's, ansichtkaarten,
posters, diverse tram- en busonderdelen en dergelijke te kopen. Zelfs met
de inwendige mens is rekening gehouden.
De remise Frans Halsstraat bestaat uit een complex van
twee gebouwen en een voorterrein. Dit complex is in 1906 gebouwd naar een
ontwerp van de toenmalige gemeentearchitect A.A. Schadee. Na een bouwtijd
van 10 maanden (!) werd de remise op 30 september 1906 in dienst gesteld.
Op het voorterrein is het sporen- en wisselcomplex gesitueerd waarover
de trams de diverse in- en uitgangen kunnen bereiken. Het kleinste van
de twee gebouwen is de zogenaamde pekelremise. In deze pekelremise worden bij
sneeuwval de pekeltrams geladen. Deze pekeltrams zorgen ervoor dat de tramsporen
vrij van sneeuw blijven. De pekel wordt verkregen door met behulp van een
in de pekelremise aanwezige menginstallatie zout met water te vermengen.
De pekelruimte is nog steeds als zodanig in gebruik en is in 1987/1988
gerestaureerd, waarbij de inrichting en apparatuur aan de moderne eisen
zijn aangepast. Het grootste gebouw is de remisehal met kantoor- en werkplaatsruimten
en aangebouwde dienstwoning. De remise is tot 27 mei 1983 in gebruik geweest
voor de normale dienst. Na deze datum werd de remise alleen nog gebruikt
voor stalling van het historische trammaterieel van de HTM en in een later
stadium ook voor werkmaterieel en de collectie bussen van de Stichting
Haags Bus Museum. De kantoorruimten zijn in de loop van de tijd aangepast
als tentoonstellingsruimten. De werkplaats en het magazijn worden nog steeds
als zodanig gebruikt voor het onderhouden van het historische trammaterieel.
Het remisecomplex is in 1988 op de Rijksmonumentenlijst geplaatst omdat
het de enige remise is in Nederland uit de begintijd van
de
elektrische tram die zich nog grotendeels in de orginele
staat bevindt. Op 23 juni 1989, 125 jaar nadat de eerste paardentram reed,
is de remise Frans Halsstraat officieel geopend als Haags Openbaar Vervoer
Museum.
Algemeen
De collectie historisch trammaterieel van de HTM bestaat thans uit 28 voertuigen. De aanzet tot deze collectie werd in 1964 gegeven, toen ter gelegenheid van 100 jaar tram, 3 wagens (265+505+614) gerestaureerd werden. In de zomers van 1964-1967 werden met de 265+505 ritten gereden op de lijnen 8 en 9. In 1965 werden de laatste vooroorlogse trams die nog in de normale dienst reden buiten dienst gesteld. Om te voorkomen dat al deze oude trams bij de sloper terecht kwamen, werden op initiatief van trambelangstellenden enige wagens van verschillende types bewaard. In 1966 ging een uit vrijwilligers bestaande werkgroep van de in 1965 opgerichte Tramweg-Stichting zich bezighouden met de restauratie en onderhoud van de toen aanwezige historische tramwagens. Deze aktiviteiten werden in 1988 door de Stichting Haags Tram Museum overgenomen. De historische trams waren in 1966 gehuisvest in de remise Scheveningen, waar ook de meeste werkzaamheden plaatsvonden. In 1973 verhuisde de collectie van 12 personentrams en 4 werkwagens. De gemeente 's-Gravenhage vond deze collectie zo waardevol, dat zij deze 16 wagens op de gemeentelijke monumentenlijst plaatste. Het waren hiermee de eerste roerende monumenten van bedrijf en techniek in Nederland. Nadien werd de collectie nog met 4 personentrams, 5 PCC-wagens, 1 motorwagen, 1 werkwagen en een asbreuklorrie uitgebreid. Hoewel met deze 28 voertuigen niet alle materieeltypen, die bij de HTM gereden hebben vertegenwoordigd zijn, geven deze toch een goed beeld van de ontwikkeling van het trammaterieel, dat vanaf het begin van deze eeuw bij de HTM dienst gedaan heeft.
Omdat niet iedereen weet hoe een tram werkt, vertellen we eerst in het kort hoe het een en ander bij een (historische HTM) tram functioneert. De meeste historische trams zijn gebouwd als zogenaamde tweerichtingswagens. Dat wil zeggen, dat de trams zowel voor- als achteruit rijdend gebruikt kunnen worden. De beide uiteinden van de trams noemt men de balkons. Bij de motorwagens staat op het voorbalkon de bestuurder en op het achterbalkon de conducteur. Bij de aanhangwagens staat alleen op het achterbalkon een conducteur. het was gebruikelijk dat tijdens de rit de buitendeuren aan de rechterzijde geopend waren, zodat het personeel elkaars bel- en fluitsignalen goed kon horen. De energie die een tram nodig heeft om te kunnen rijden wordt door middel van een op het dak gemonteerde stroomafnemer (ook wel beugel genaamd) vanuit de bovenleiding betrokken. De spanning die op de bovenleiding staat is 600 volt gelijkspanning. Deze spanning wordt via weerstanden en een rijcontroller naar de motoren gevoerd. De rijcontroller of schakelkast is een apparaat wat door de bestuurder bediend wordt en waarmee de snelheid van de tram geregeld kan worden. Daartoe bevindt zich bovenop de rijcontroller een (meestal afneembare) kruk of wiel welke door de bestuurder rondgedraaid wordt naar een van de rij- of remstanden. Dit ronddraaien dient dus niet om de tram te sturen. Sturen is immers niet nodig omdat de wielen door de rails geleid worden. De wielen van een tram zijn door middel van een as vast met elkaar verbonden. Bij de motorwagens van de HTM worden alle assen aangedreven. De motoren bevinden zich in het onderstel, waarbij zij half op de as en half op het onderstel rusten. De motoren worden niet alleen gebruikt voor het rijden, maar ook voor het remmen. Verder is er ook nog een handrem aanwezig om de tram te parkeren terwijl enkele wagens daarnaast ook nog uitgerust zijn met een luchtdrukrem. Verder is een motorwagen naast een bel (en soms een fluit) om de overige verkeersdeelnemers te waarschuwen, ook nog voorzien van een zandstrooier. Hiermee kan de bestuurder zand voor de wielen strooien als de wielen bij het aanzetten door dreigen te slippen of bij het remmen blokkeren.
De collectie in het Haags Openbaar Vervoer Museum is erg groot. Het is een mooie collectie van trams die vroeger reden voor de HTM (Haagse Tramweg Maatschappij). Hier volgen ze:
Motorwagens
Motorwagen 164
uit 1908. In serienummers 151 tot en met 168 uitgebracht. Deze motorwagen
heeft een doorgebrande tractiemotor en werd door Werkspoor gemaakt.
Motorwagen 265 is gebouwd door HAWA Hannover. Deze motorwagen is de enige motorwagen
van de 250 tot en met 299 serie, geleverd 26-11-1920, die lekker rijdt.
De motorwagen 274 heeft bij het Elektrische
Museumtramlijn Amsterdam gereden, en krijgt momenteel een uitgebreide revisie bij het Nederlands
Openlucht Museum in Arnhem. Geleverd februari 1921.
Motorwagen 57, geleverd 5-6-1923, die op de buitenlijn van Den Haag naar Leiden
heeft gereden.
Een website, die is gewijd aan de Gele Tram lijn die van 23
juni 1923 tot en met 9 november 1961 de verbinding
Den Haag - Wassenaar - Leiden verzorgde, kan je vinden bij De Gele Tram rijdt uit
De conducteur-bestuurder heet U welkom.
Door Louis & Rob Ruggenberg
Motorwagen 58, geleverd 5-6-1923, die eveneens op
de buitenlijn van Den Haag naar Leiden heeft gereden, rijdt op de Elektrische
Museumtramlijn Amsterdam. Deze tram heeft een gewone, snorpantograaf
(pantograaf = stroomafnemer) en een andere pantograaf, namelijk de schaarbeugel.
Motorwagen 810, geleverd 21-9-1927.
Motorwagen 819, geleverd 21-9-1927.
Motorwagen 826, geleverd 6-8-1929.
Motorwagen 830, geleverd 6-8-1929.
Motorwagen 36, ofwel ombouwer. Het middenstuk is van de serie 151 tot en met 168.
Bouwjaar 1905/1930.
Motorwagen 215, geleverd 7-2-1949.
Motorwagen PCC 1022, geleverd 1-11-1952.
Motorwagen PCC 1101, geleverd 15-1-1957.
Motorwagen PCC 1165, geleverd 20-8-1957.
Motorwagen PCC 1210, geleverd 13-3-1963.
Gemotoriseerde aanhangwagen serie PCC 2101 uit 12-2-1974.
Motorwagen PCC 1304, geleverd 4-6-1971.
Motorwagen PCC 1337, geleverd 22-8-1973.
Aanhangwagens
Aanhangwagen 505, in dienst bij de HTM april 1905.
Aanhangwagen 614, geleverd oktober 1912.
Aanhangwagen 118, die op buitenlijnen reed. Geleverd 3-6-1924.
Een website, die is gewijd aan de Gele Tram lijn die van 23
juni 1923 tot en met 9 november 1961 de verbinding
Den Haag - Wassenaar - Leiden verzorgde, kan je vinden bij De Gele Tram rijdt uit
De conducteur-bestuurder heet U welkom.
Door Louis & Rob Ruggenberg
Aanhangwagen 905 replica (ex 805), geleverd 20-7-1927.
Aanhangwagen 756, geleverd 28-3-1929.
Aanhangwagen 769, geleverd 17-12-1929.
Aanhangwagen 780, geleverd 28-11-1929.
Partytrams
Gelede tram 269 voor party's, gebouwd van 1956
tot 1958. Tijdelijk te leen van
Elektrische
Museumtramlijn Amsterdam.
De Motorwagen 830, geleverd 6-8-1929 en
Aanhangwagen 756, geleverd 28-3-1929 vormen samen een partytram.
Partytram 1302 P1 (ex 1302), geleverd 10-5-1971.
Werkmaterieel
Dieselelektrische
montagewagen H41 (Diesel Tinus), bouwjaar 1923.
Elektrische locomotief H51 (fabrieksnummer 2310), bouwjaar 1927.
Railreiniger 2, bouwjaar 1927.
Pekelaanhangwagen 14, bouwjaar 1927.
Slijpaanhangwagen H25, bouwjaar 1938.
Zandlorrie H55. Serie 21-101 in 1960.
bron: Museumgids Haags Openbaar Vervoer Museum
bron: 130 jaar tram in Den Haag, deel 1 - Drs. A.E.E. van Donselaar
bron: Haagse trams, het Haagse trammaterieel vanaf 1864 tot heden - Johan Blok
Links over trams:
PCC-cars en hun trucks: NIET MISSELIJK
Artikel door G.J. Scheltens in voorlopige vorm beschikbaar.
TrainNet International Railway Links
Heeft u informatie? Stuur me dan 
Last updated at: 22 oktober 2005
